آپلودسنتر آپ98

 
 
نظرات ()

صومعه سرا

صومعه سرا قبلا يكي از روستاهای بخش کسما و از توابع شهرستان فومن بشمار مي رفت . در گذشته نسبت يه آباديهاي اطراف خود از اهميت كمتري برخوردار بوده ليكن امروزه به دليل داشتن موقعيت بهتر از آباديهاي ديگر پيشي گرفته و به صورت مركز شهرستان از اعتبار برخوردار است . صومعه سرا شهر زيبائي است كه ميان مزارع و باغهاي وسيع قرار گرفته است برنج و توتون از محصولات مهم صومعه سرا ست و در كنار آن پرورش كرم ابريشم و چايكاري رواج زيادي دارد .

صومعه سرا شهر جديدي است و به همين دليل اكثر ساختمانها ي آن نوساز هستند . فعاليتهاي اقتصادي شهر عمدتا بر مبادله محصولات كشاورزي روستاي اطاف متكي است در محل مناره بازار نزديك سلجوقيان بر جاي مانده است اين مناره حدود 20 متر ارتفاع دارد . در اطراف صومعه سرا پلها و امامزاده ها و آثارزيادي وجود دارد كه بسياري از آنها داراي ارزش تاريخي هستند .  

 

   صومعه سرا در يك نگاه

 

شهرستان صومعه سرا از شهرستان هايي است كه در غرب گيلان واقع شده واز شمال به انزلي و از جنوب شهرستان فومن و از شرق به شهرستانهاي رشت و شفت و از غرب به شهرستانهاي ماسال ورضوانشهر محدود است .شهرستان صومعه سرا با وسعتي حدود 633 كيلومتر مربع و بر اساس آخرين تقسيمات كشوري داراي سه بخش مركزي ، تولمات ، ميرزاكوچك جنگلي و هفت دهستان كسما ، طاهر گوراب ، ضيابر ، هندخاله ، ليفشاگرد ، گوراب زرميخ ، مركيه ، و سه شهر صومعه سرا ، مرجغل ، گوراب زرميخ و يكصد و پنجاه و دو روستا مي باشد . عرض جغرافيايي شهرستان سي و هفت درجه و هجده دقيقه و طول جغرافيايي چهل و نه در صد و هجده دقيقه است . مركز شهرستان يعني صومعه سرا در فاصله ي تقريبي بيست و سه كيلومتري مركز استان قرار دارد .  اين شهرستان حدود 145000 نفرجمعيت داردكه رقمي حدود يك سوم آنها را جمعيت شهري و بقيه را ساكنان روستا تشكيل ميدهند. ناهمواري ها ،جلگه و دشت صومعه سرا از شمال به تالاب انزلي و جنگل هاي مناطق تالابي و از جنوب به دشت حاصلخيز و مزارع برنج فومن و در قسمت غرب به مناطق كوهپايه اي و جنگلي ماسال محدود است . قسمت بيشتر شهرستان در ناحيه جلگه اي قرار داشته و در بخش ميرزاكوچك جنگلي ارتفاعاتي باحداكثر هزار و دويست متر ارتفاع كه پوشيده از جنگل است ديده مي شود كه دو منطقه ييلاقي شهرستان به اسامي گندرجي و خونپارجي در همين ارتفاعات وجود دارد .

شهرستان صومعه سرا به سه سيستم آبياري متكي است رودخانه، سدها و كانال هاي خطوط شبكه آبرساني و آب بندان ها. از چهل رودخانه جاري در گيلان  بيش از ده رودخانه كوچك و بزرگ در شهرستان صومعه سرا جريان دارد كه جملگي از ارتفاعات شهرستان هاي ماسال و فومن سر چشمه گرفته و پس از طي مسافتي و عبور از روستاهاي متعدد به تالاب منتهي مي شوند ميزان آبدهي اين رودخانه ها در تمام طول سال يكسان نيست و معمولا از اواخر فروردين تا پايان مرداد آب رودخانه ها كاهش مي يابد و همين رودخانه ها علاوه بر نعمتي كه به مردم ارزانــــــــي مي دارند در مقاطعي از سال با طغيان خود موجب ضرر و زيان خصوصا به بخش كشاورزي مي شوند و به طور معمول هر ساله شــــاهد آسيب هـــــاي ناشي از آن هستيم .0 شهرستان صومعه سرا با آب و هواي ويژه خود در اقليم مرطوب و معتدل قرار داشته و داراي باران فراوان با بيش از هزار ميلي متر در سال مي باشد . اين شهرستان همانند ساير شهرستان هاي گيلان در مقابل رطوبت زياد از گرماي متوسط و جريان هواي مطبوع برخوردار بوده كه بادهاي مختلف در آن جريان دارند كه شديدترين آن بادگرم زمستاني كه از غرب وزيده و در كوتاه مدت رطوبت منطقه را خشك و موجبات خسارت و بعضا آتش سوزي مي شود .

 

خاك و زمين در شهرستان صومعه سرا به سه گروه تقسيم مي شود . خاك تالابي كه اين خاك در شمال شهرستان و در حاشيه تالاب تشكيل يافته آب زير زميني در اين نوع خاك ها بسيار نزديك به سطح زمين و غالبا غرقاب است تا حدودي براي چراي احشام مورد استفاده قرار مي گيرد و غالبا مراتع را تشكيل مي دهند . خاك جلگه اي كه معمولا از رسوبات رودخانه ها به وجود آمده و داراي پستي و بلندي اندكي هستند و بهترين خاك براي كشت انواع گياهان متداول در منطقه خصوصا برنج است . خاك هاي كوهپايه اي كه اين نوع خاك در دامنه ي كوههاي البرز قرار داشته ،عمق خاك نسبتا خوب بوده و معمولا داراي شيب جنگلي مي باشند و براي كشت گياهان مناسب هستند . مقدار هجده هزارهكتار از اراضي شهرستان راجنگل تشكيل مي دهد كه عموما درارتفاعات و به طور پراكنده در نواحي جلگه اي قرار دارندوگونه هــــــاي جنگلي ، افرا ، بلوط و توسكا در آن ديده مي شود ، كاشت صنوبر در سالهاي اخير رايج و شهرستان به عنوان بيشترين توليد كننده اين نوع چوب در ايران محسوب مي شود .

از ويژگي هاي منحصر به فرد شهرستان وجود تالاب در شمال آن است كه از نظر زيست محيطي ، سياحتي و اقتصادي داراي اهميت ويژه و زيستگاه گونه هاي مختلف پرندگان بومي و مهاجر و انواع آبزيان مي باشد و به عنوان بزرگترين تالاب دنيا محسوب و داراي توان هاي بالقوه متعدد مي باشدكه يكي از آنها ارزش چراگاهي حاشيه تالاب است و در حاشيه تالاب ساكنين زيادي زندگي مي كنند كه اساس معيشت آنان كشاورزي مبتني بر برنج ، صيفي جات ، توتون و نيز فعاليتهاي جنبي صيد، شكار و دامداري مبتني بر پرورش گاو و گاوميش مي باشد . از مهمترين رودخانه هاي كه به اين تالاب وارد مي شوند مي توان به ماسوله رودخان ، قلعه رودخان ، پسيخان و . . .  را نام برد . همچنين مناطق حفاظت شده سلكه و سياه كشيم با اعتبار بين المللي به عنوان محل امني جهت زيستگاه پرندگان مهاجر در شهرستان صومعه سرا واقع است .

معماري سنتي روستايي در صومعه سرا به تجربه گرانبهاي گذشتگان تكيه داشته و هماهنگ با عوامل محيطي پديد آمده است كه در چگونگي معماري عوامل آب و هوايي همچون باران مداوم ، وزش بادها ، طبيعت و مواد موجود در دسترس نقشي اساسي دارد ودر بعضي مناطق نوع خانه ها مانند تلمبار ،كندوج و . . .  در ارتباط مستقيم با كار كشاورزي است.

به علت يكسان بودن گونه خاك و اقليم  زبان قسمت اعظم شهرستان در منطقه جلگه اي گيلكي و در نواحي كوهپايه اي و ارتفاعات تنيان در بخش ميرزاكوچك جنگلي و همچنين روستاهاي طالش محله ، چكوور و لارسر در بخش مركزي مردم با گويش طالشي و در روستاي گاز گيشه به علت تعدد كرد مهاجر ( از گذشته هاي دور) با زبان كردي تكلم مي كنند همچنين گروهي آذري زبان به عنوان مهاجر از استان ههاي اردبيل و زنجان به طور پراكنده و خصوصا در محله اي موسوم به زيده سرا در شهر صومعه سرا سكونت دارند .

 

 

آداب و رسوم رايج در شهرستان صومعه سرا كه برخي به فراموشي سپرده شده را مي توان به شرح زير برشمرد: لافند بازي كه بيشتر در جشن هاي عروسي ، عيد نوروز و يا در بازارهاي هفتگي اجرا مي شد،كشتي گيله مردي كه امروزه همچنان پا برجاست و يادگار قدرت و دلاوري مردم اين خطه است و ريشه در تاريخ دارد ، نوروز خواني كه از رسوم آخر هر سال است و هم اكنون كم و بيش رواج دارد و نماد ورود بهار مي باشد، عروس گوله از ديگر مراسم قبل از حلول سال نو به شمار مي رفت اين نمايش همراه با آواز داراي مفاهيم اخلاقي و تزئيني خاصي بود . گل گل چهارشنبه از مراسم كهن ايرانيان كه در گيلان و در صومعه سرا با عنوان چهارشنبه سوري رايج است كه در غروب سه شنبه آخر سال و در شب چهارشنبه انجام مي شود و هنگام پريدن از آتش مي خوانند : زردي بشه ، سرخي بايه ، نكبت بشه دولت بايه . سيزده سال به عنوان آخرين مراسم نوروز كه مردم بيشتر به كنار رودخانه ها و  در دل جنگل ها مي روند و به صورت گروهي آخرين روز نوروز را گرامي مي دارند . شب چله كه از مراسم باستاني ايراني است كه معمولا چنين شبي اهل خانواده و خويشان گردهم مي آيند و معمولا از تنقلات و آجيل استفاده مي نمايند . گيشه بوري كه يكي از مراسم مربوط ازدواج بوده كه اين مراسم با صداي ساز و نقاره و ترانه خواني و شادماني عروس و داماد و ديگر مهمانان همراه است . همچنين زيارت عتبات عاليات خصوصا زيارت مشهد مقدس و اخيرا سوريه و كربلا پس از برداشت محصول برنج ، عزاداري ماه محرم كه همچون ساير مناطق ايران مردم شهرستان آداب و رسوم ويژه براي سوگواري حسين بن علي (ع) دارند . معمولا مردم در روزهاي نهم و دهم محرم به زادگاه خود مي آيند و در جمع بستگان و آشنايان در مراسم عزاداري شركت مي كنند و مراسم سوم سيدالشهداء هر سال در طاهر گوراب با شكوه خاصي برگزار مي شود و مردم از روستاهاي دور و نزديك جهت شركت در اين مراسم به سوي طاهر گوراب روانه مي شوند . بازارهاي محلي و هفتگي در شهرستان از رونق فراوان برخوردار است كه يكي از مراكز مراوده هاي اجتماعي ، فرهنگي و اقتصادي مردم به شمار مي رود از بازارهاي عمده در مرجقل ضيابر ، گوراب زرميخ و صومعه سرا را مي توان نام برد . وجود بيش از 180 مسجد و بقاع متبركه در اقصي نقاط شهرستان معرف مذهبي بودن اين ديار و علاقه آنان به ائمه اطهار است .

از آثار تاريخي مي توان به مناره روستاي مناره بازار ،آثار بجا ماندني از پل خشتي در روستاي پردسر، پل خشتي گازرودبار ، سيد خروسه در هفت دغنان ضيابر كه بعضا به وسيله سازمان ميراث فرهنگي در حال مرمت و بازسازي است همچنين ساختماني واقع در كسما كه مقر مبارزان جنگل و بنام عمارت معروف است .

 

كتابخانه هاي عمومي

در سال 1349 عده ای از دوست داران کتاب در شهر صومعه سرا اقدام به تشکیل انجمن کتابخانه ها نمودند. در اواخر این سال، شهرداری شهر صومعه سرا 150 متر مربع زمین جمعیت احداث کتابخانه در اختیار انجمن گذاشت در بهمن سال 1351 ، این کتابخانه بازدید بنای 130 متر و با صرف مبلغ 400 هزار ریال هزینه و 210 جلد کتاب اهدایی فعالیت خود را آغاز نموده غیر از کتابخانه مزبور چند کتابخانه دیگر در سطح این منطقه قرار دارد که به قرار ذیل است:

کتابخانه عمومی گوراب زرمیخ ، کتابخانه عمومی طاهرگوراب ،کتابخانه عمـــومی شهید مجیدی لیف شــاگردو...

شـهرداران صومعـه سرا

از اسامی شهرداران شهر صومعه سرا، از بدو تا سال 1332 اطلاع درست و دقیقی در دست نیست ولی این از تاریخ 1382 طبق اسناد و مدارک موجود در شهرداری صومعه سرا به شرح ذیل است:

1ـ سید اســدالله نعیمی  2ـ محمــدحسین خوازمــگاهی  3ـ هوشــنگ امیر استوار 4ـ محمود رضــایی  5ـ اکبر شیروانی  6ـ رحیم جعفری نژاد  7ـ سعید محصص  8ـ احمد قدســی  9ـ محمد جواد رفعتــی  10ـ محسن عبیدرحمانی  11ـ محمدرسول عدالتخواه  12ـ اسفندیار تیمــورتاش  13ـ عظیم کمــایی  14ـ علی اخــلاص  15ـ سیـد یوســف باقـری  16ـ حــاج یوســف ابرشـهــر  17ـ جــلال مقــدس  18ـ میرشمس مومنی زاده  19ـ حکمت توفیقی (سرپرست)  20ـ مهندس جلال مقدس  21ـ حسن جباری

فرمانداران صومعه سرا

فرمانداری صومعه سرا از ابتدا تاكنون برعهده اين افراد بوده است: 1ـ سعدآبادی  2ـ موثقی  3ـ بناهی  4ـ خانم قــدس صوفی  5ـ ساسانیان  6ـ خانم دبیره حسنی  7ـ ابوالقاسم سیدپور  8ـ مهرداد نادری  9ـ محمدرضا خطیبانی  10ـ منوچهر طالع ماسوله  11ـ عارف احمدی  12ـ احمدعلی املشی  13ـ احمد چمنی مقدم  14ـ اســلام مفتح  15ـ اکبر درزی  16ـ عبدالرضا بی آزار 17ـ اسماعیل هادی پور  18ـ علی حیدری (سرپرست)  19ـ علی پاینده (سرپرست)  20ـ ناصر حق شناس  21ـ حسن جوادی

بخشداران صومعه سرا

از ســــال 1357 به بعد 1ـ ابـوالقاسمی  2ـ محمـدرضا مقیمی  3ـ حسن فـــاخـری  4ـ احمـــد معذی  5ـ شهیر سهیل آبادی  6ـ الیاس جعفری  7ـ علیرضا فخیمی  8ـ محمود دهگان  9ـ اسمـــاعیل قربانزاده  10ـ میرشمس مومـــن زاده  11ـ احمد جوانمـــرد  12ـ پورشــاد تقی پور  13ـ احمد عزت دوســــت  14ـ علی میرزایی  15ـ احمد رهبر 16ـ سید کاظم دلخوش  17ـ اسماعیل حاجی پور  18ـ جلال طاعتی  19ـ عبدالحمید یوسفی  20ـ محمود قاسم نژاد  21ـ میرشمس مومنی زاده  22ـ مهرداد رضایی و...

 

صنــایع دسـتی

صنایع دستی استان گیلان شامل: «گلیم بافی، سرامیک سازی، بامبوبافی، مرواریدبافی (سبدبافی) قلاب دوزی، نازک کاری چوب، چموش دوزی، تولیدات دست بافت، معرق و مینیاتور، فرش بافی و... میباشد که از میان آنها 1ـ حصیربافی که با سـاقه گیاه لی (گیاه مرداب) و صوف انجام می شود،سرامیک سازی ،تولیدات دست باف و ... خاص صومعه سرا است.

ابریشم

کارخانه هایی که در گیلان به جمع آوری پیله کرم ابریشم و خشک کردن و انبار کردن و عرضه آن به بازار هستند بسیار محدودند که در محدوده صومعه سرا  قرار دارند، شامل:

1ـ کارخانه پیله کسماء که بوسیله شرکت پیله ور ساخته شد ولی دستگاه آن که ژاپنی است بوسیله شرکت ایران نصب شده است.

2ـ کارخانه پیله طاهرگوراب که دستگاه آن از نوع ژاپنی جدید است در حال حاضر تنها شرکت ابریشم کشی شرکت (صنایع ابریشم گیلان) می باشد که سرمایه آن 500 میلیون ریال بود. این کارخانه در روستای «شارم» از بخشهای اباتر صومعه سرا در فاصله 8 کیلومتری این شهر است طبق آمار بدست آمده صومعه سرا فاقد زمین زیر کشت بار و پیله نوغان و تولید تعداد نوغاندار است و دارای 2 شعب تعداد تخم (جعبه است)

 

وجه تسمیه صومعه سرا

سبب نامگذاری صومعه سرا به دو علت است:

 

اسم این شهر برگرفته از عارف بزرگ قرن چهارم و پنجم هجری شیخ عبدالله صومعه ای می دانند که امروزه مزارش در اول جاده صومعه سرا ـ فومن قرار گرفته است.

برخی بر این باورند که چون در گذشته های دور در این منطقه گلی به نام (صومعه) وجود داشته و اسم آن از آنجا برگرفته شده است.

از آنجائيكه در زبان گيلكي صومعه سرا را « سوماسرا» تلفظ مي كنند،و با توجه به معني كلمه «سوما» كه زاهد و بي ريا معني مي دهد،گروهي اين مساله را دليل نامگذاري اين منطقه ميدانند.

والبته قرار گرفتن تعداد قابل توجهي امامزاده و مسجد در اين منطقه نيز از نكات قابل اشاره در نامگذاري اين شهرستان مي باشد

پوشـش جنگـلی

در قسمت کرانه های تالاب انزلی، جنگلها خاص نواحی مردابی به مقادیر زیادی دیده می شود. در جنگلهای منطقه انواع درختان، راش، توسکا، افرا نمدار، ممرز، سپیدار، اوجا، خرمالو، ارس، گردو و انجیل وجود دارد. در صومعه سرا مناطق ییلاقی وجود ندارد ولی در قسمت دشت آن به مساحت 115/17 هکتار غنی می باشد بیشتر گیاهان مراتع از انواع: مارجنگ، پونه، پیرگیــاه، شبدر، هویچ وحشی، شاه پسند، گزنه و ... تشکیل شده است.

 

کوههــا

شهرستان صومعه سرا کلاً در ناحیه جلگه ای قرار گرفته و به غیر از تعدادی کوه کم ارتفاع فاقد کوه و قلل است. کوه خمباراجی (خمبارژی) با ارتفاع 946 متر در محدوده دهستان گوراب زرمیخ (تنیان) در 20 کیلومتری غرب شهرستان صومعه سرا و کوههای سیاهکوه، سفیدلنگان کوه و پلنگ دره کوه حداکثر ارتفاعشان به (1200) متر می رسد

 

رودخــانه ها

رودخانه های مهم شهرستان صومعه سرا عبارتند از:

 

1ـ پیش رود: این رودخانه از اتصال رودخانه های قلعه رودخانه و گشت رودخان شهرستان فومن تشکیل شده که از روستاهای صیقلان گوراب، ماتک، لیف شاگرد عبور نموده و از کنار روستای سیاه درویشان به تالاب انزلی می ریزد که آن رودخانه در روستای سیاه درویشان که می رسد به نام رودخانه جمعه بازار نامیده می شود.

2ـ شاندری: این رودخانه از کوههای توالش سرچشمه می گیرد و از کناره صومعه سرا به سمت شرق انحراف یافته و به رودخانه مرغک ملحق می شود و وارد تالاب می شود.

3ـ پلنگ رود: این رودخانه از سیاه کوه صومعه سرا سرچشمه گرفته و وقتی به دهستان صومعه سرا رسیده معروف به «ماسوله رودخان» می شود این رود بعد از گـــوراب به سمت شمال شــرق و بعد از فتمه سر وارد تالاب می شود و از دیگر رودخانه ها رودخانه پسیخان و گازروبار است

 

مشخصات اقلیمی (آب و هوا، بارش و باد)

آب و هوای شهرستان صومعه سرا در مجموع مرطوب جلگه ای و فصلهای مختلف سال دارای شرایط مطلوب می باشد. از این نظر این منطقه با آب و هوای ویژه خود در اقلیم مرطوب و معتدل قرار داشته، دارای باران فراوان با 3/972 میلی متر در سال و متوسط 81 میلی متر و میانگین رطوبت 89 درصد، متوسط درجه حرارت سالیانه 6/16 درجه سانتیگراد و حداکثر حرارت مطلق متوسط 1/29 درجه سانتی گراد و حداقل حرارت مطلق متوسط 9/8 درجه سانتیگراد در فصول مختلف سال که کلاً ویژگی های شهرستانهای ساحل غربی دریای خزر دارد. این شهرستان همانند سایر شهرستانهای گیلان در مقابل رطوبت زیاد از گرمای متوسط و جریان هوای مطبوع برخوردار بوده و بادهای مختلف الجهت در آن جریان دارند که شدیدترین شان باد گرم زمستانی است که از غرب می وزد و ظرف یکی، دو روز رطوبت منطقه را خشک و موجب خسارت شدید کشاورزی و آتش سوزیهای مهیب در شهر و روستاها و یا جنگلها می گردد. در فصل بهار و پاییز، وزش باد از جانب دریا بوده که مـوجب افزایـش تراکم بخار در دامنــه ارتفاعات غربی و ریزش باران می گردد متوسط گرمترین ماه سال تیر و مرداد با (8/36 و 4/36) درجه سانتیگراد و متوسط سردترین ماه سال بهمن و اسفند با 5 و7 درجه سانتیگراد است و متوسط پرباران ترین ماه سال مهر و شهریور با 1/161 و 5/143 میلی متر و کم باران ترین ماه سال فروردین و دی با 4/6 و 8/26 میلی متر و میزان بارندگی سالانه 600 تا 1000 میلیمتر می باشد. بادهـــایی که در منطقه می بارند عبارتند از: باد جنوب شرقی، باد جنوب، باد ژیروس، باد غرب، باد شرق، بادنورد از شمال شرقی و پر بادترین ماه سال آبان با 7 متر سرعت و کم بادترین ماه سال تیرماه با 3 متر سرعت می باشد.

 

خاک

خاک شهرستان صومعه سرا به سه تیپ «فیزیوگرافیک» تقسیم می گردد که وضعیت آن ها از نظر مساحت و درصد بدین قرار خواهد بود:

جلگه ای به مساحت 57200 مترمربع با 6/92 درصد کوهپایه ای با مساحت 2900 مترمربع با 17/4 درصد کوهستانی با مساحت 1700 مترمربع 17/2 درصد.

 

در این ناحیه با توجه به نوع آب و هوا و نوع کشت می توان به خاک قهوه ای و خاکستری پودر رزولیک اشاره نمود که مخصوص مناطق جنگلی بوده و در کشت چای بسیار مفید می باشد.

اکثر جنگلهای تراشیده شده یا به صورت پراکنده دیده می شود. شیب بسیار تند فرسایش و آب روی متوسط از محدودیتهای اساسی این اراضی می باشد. در مجاورت کوههای جنگلی کم ارتفاع به سمت غرب شهرستان کوههای مرتفع و جنگل به وسعت نه چندان زیاد که در برخی قسمتها، خاکهای سنگلاخی کم عمق دیده می شود که شیب بســـیار تند و تیز در این نقاط با آب روی متوســط از ویژگی های آن می باشد.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــ

 

و اما گيلان

 

   سابقه تقسيمات كشوري ايران  به قرن پنجم پيش ازميلاد مسيح ( دوره فرمانروايي سلسله هخامنشي ) ميرسد . اولين تقسيمات كشوري، توسط داريوش اول ( 521 – 485 ق. م )  انجام گرفت ، كه قلمرو پادشاهي ايران شامل تمام منطقه خاورميانه ، خاور نزديك و آسياي مركزي بوده است . داريوش اول اين منطقه وسيع را به 30 قسمت بر مبناي حدود جغرافيايي و ويژگيهاي  نژادي و قومي تقسيم و براي هر قسمت فرمانروا و حكمراني به عنوان ( خشتروپان ) يعني شهربان انتخاب كرد . با توجه به كتبه هاي رسمي پادشاهان  پارس ، سرزمين كادوسيان و كاسپيان ( گيلان و ديگربخشهاي  سواحل درياي خزر )جزو سرزمينهاي تابع هخامنشيان نبوده است . دياكونوف  مورخ روس در كتاب «تاريخ ماد» مي نويسد:  در اراضي نزديكتر به كرانه درياي خزر و كاسپين  و نيمه سفلاي  دره قزل اوزن ( سفيد رود ) و نقاط شمالي تر آن ، پادشاهيهاي كوچك وجود داشت و قبايلي در آنجا مي زيستند كه مولفان عهد باستان بعدها ايشان را گلها و كادوسيان و غيره ناميدند. پس ازهخامنشيان سلوكيان سرزمينهاي  ايران را به 72 ساتراپ تقسيم كردند. ولي روشن نيست كه گيلان يكي ازساتراپي هاي هفتاد ودو گانه بوده يا نه ؟ اگربه قول ابن مقفع اعتماد كنيم سرزمين  گيلان نمي بايد  جزء ساتراپهاي مزبور باشد. زيرا ازآنچه وي در مقدمه « نامه تنسر» مي نويسد، چنين برميآيد كه گيلان و طبرستان در عهد سلوكيان استقلال خود را بازيافته بودند. در عهد اشكانيان در قلمرو سلطنت آنان دو نوع ايالت وجود داشت : 1-ايالاتي كه اطاعت از سلاطين داخلي داشتند و از شاهنشاهان اشكاني اسماًًً تبعيت ميكردند. ۲-ايالاتي كه مستقيما تابع حكومت مركزي شاهنشاه اشكاني بودند و براي هر يك ازآنها ازطرف پادشاهان اشكاني، فرمانروا تعيين مي گرديد و تعداد آنها 18 ايالت بود . لذا نميتوان ترديد داشت كه گيلان جزو ايالاتي بوده كه ازپادشاهان داخلي خود پيروي مي كرده و تابع حكومت شاهنشاه اشك نبوده است .  در ابتداي دوران ساساني،  سازمان كشور همچون دوران اشكانيان بود . ابن خردادبه در اثر مشهور خود «المسالك و الممالك »   لقب پادشاهان زمين راذكركرده و سپس تحت عنواني ديگر، نام 33 تن از شاهان را بيان مي كند ، كه نام گيلان شاه نيز در ميان اسامي  پادشاهان به چشم مي خورد . ازاين  نوشته چنين استنباط مي گردد كه در آن دوران گيلان سرزميني  مستقل بوده است . سعيد نفيسي، مولف « تاريخ تمدن ايران ساساني »، معتقد است كه ايران در دوره ساسانيان از يك نوع دولت متحد يا كنفدراسيون تشكيل شده بود و هر يك  از اين كنفدراسيونها حكمراني مستقل داشته كه غالبا به نام سرزمين و نژادشان حكم شاه ميافزودند ، و براين اساس سرزمينهاي ياد شده(توسط ابن خردادبه واز جمله ديگران ) را يكي ازولايات مستقل و كنفدراسيون ايران مي شمارد . پس از انقراض ساسانيان و تسلط اعراب بر ايران، تقسيمات كشوري تا چند قرن در ايران مفهومي نداشت و پيوسته در معرض تغيير و تبديل بود .

گيلان طي سه قرن با ايالات ديگر ايران كه تحت تسلط اعراب بودند رابطه اي نداشته و داراي استقلال بود . ازقرن پنجم تا دوره مغول در ماخذ و منابع معتبر شرح قابل توجه و دقيقي در مورد حدود ، موقعيت و تقسيمات كشوري گيلان ديده نمي شود . براساس  اطلاعات حمدالله مستوفي در «تاريخ گزيده »، ايران در عهد پادشاهان مغول شامل 20 بخش بوده و گيلان يكي از بخشهاي 20 گانه  محسوب مي شده است . گرچه در اين تقسيم بندي گيلان به عنوان استان بيستم ايران معرفي شده ولي نبايد فراموش كردكه اين سرزمين در دوره مغول نيزتابع حكومت مركزي نبوده و خطه مستقلي محسوب مي شده است . در عهد صفويه ، ايران به 4 والي نشين و 13 بيگلر بيگي نشين تقسيم شده بود. برطبق مدارك و ماخذ موجود ازجمله كتاب «نظام ايالات دوره صفويه » تاليف رهربرن ، گيلان در دوره مزبور يكي ازايالات چهارگانه ايران شناخته شده بود. در دوره افشاريه وضع ايران ازنظر تقسيمات كشوري با دوران صفويه تفاوت زيادي نداشت . اما قاجاريان تقسيمات كشوري را تغيير دادند . در دوره پادشاهي فتحعلي شاه كه مصادف با آغازقرن سيزدهم هجري بود كشور ايران به 15 ايالت و تعدادي ولايت تقسيم شدكه گيلان باوجود اهميت فوق  العاده اي كه داشت درشمارايالت بزرگ ايران قرار نداشته و جزو ولايت درجه دوم بود . 5 ايالت بزرگ عبارت بودند از: خراسان ، آذربايجان ، كرمان ، فارس و خوزستان . يك سال پس از تصويب متمم قانون اساسي يعني درسال 1325 هجري قمري قانون تشكيل ولايات و ايالات به تصويب سومين  دوره قانونگذاري مجلس شوراي ملي رسيد ، در ماده 2 قانون تعريف ايالت ، اسامي ايالات ايران چنين تعريف شده است : «ايالت قسمتي از مملكت است كه دارا ي حكومت مركزي و ولايات حاكم نشين جزء است و فعلا منحصر به 4 ايالت است : آذربايجان ، كرمان و بلوچستان ، فارس و بنادر ، خراسان و سيتان » ...« ولايت قسمتي ازمملكت است كه داراي يك شهر حاكم نشين و توابع باشد . اعم ازاين كه حكومت آن تابع پايتخت يا تابع مركزايالتي باشد » كه شامل 12 ولايت : استرآباد، مازندران ، گيلان ، زنجان ، كردستان  ، لرستان ، كرمانشاهان ، همدان ، اصفهان ، يزد ، عراق و خوزستان بود . مولف كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران مي نويسد : « درسال 1341 هجري قمري  (1302 شمسي) ايران داراي 8 ايالت به شرح ذيل بوده : ۱-آذربايجان 2 – گيلان 3- مازندران 4 – استرآباد  5- خراسان ( ولايت شرقي ، تاسيسات قهستان و سيستان جزو آن محسوب مي شدند) 6 – ايالت كرمان  كه مشتمل بر بلوچستان و مكران و بنادردرياي عمان بود . 7 – فارس كه لارستان و كهكيلويه و بنادر خليج فارس  ازمضافات آن بود . 8 – ايالت خوزستان. وسيع عراق عجم رادر بر مي گرفت. هر ولايت مشتمل بر چند بلوك و هر بلوك مشتمل بر چند محال بود » در آبان ماه 1316 بر اساس قانون تشكيل ايالات و ولايات ، ايران به استانهاي شمال، غرب و جنوب و شمال غرب و شمال شرق  و مكران تقسيم شد . كه توابع استان شمال شهرستانهاي  گيلان ، تنكابن ، مازندران گرگان ، تهران، قزوين ، قم و ساوه كاشان، اصفهان ، اراك (عراق)، گلپايگان و محلات، خمسه ، سمنان و دامغان بوده است.

و شهرستان گيلان شامل : 1 – حومه فومنات ، صومعه سرا، لشت نشاء ، كوچصفهان .( مركز : رشت ) 2- پهلوي ، چهار فريضه ، خمام ، گسكر.(مركز : بندرپهلوي ) 3- رحمت آباد ، رودبار ، سياهكل ، ديلمان ، عمارلو . (مركز : رودبار) 4 – لاهيجان ، رانكوه ، دهشال. (مركز : لاهيجان ) 5- گرگانرود ، اسالم ، تالش .(مركز گرگانرود )

شكل تقسيمات سياسي و اداري فوق چند ماهي بيش دوام نياورد . و در 19 ديماه همان سال طي تصويب نامه اي تقسيمات كشوري به شكل استانهاي يكم تا دهم تغييريافت و ايران به 10 استان  ، 49 شهرستان و 29 بخش تقسيم گرديد . استان يكم شامل شهرستانهاي  مشروحه زير بود : ۱ – شهرستان زنجان 2 – شهرستان قزوين 3- شهرستان رشت ، شامل هشت بخش به نامهاي: رشت ، صومعه سرا ، رودبار، لاهيجان ، بندر پهلوي ، كوچصفهان ، خمام و لنگرود .4 –شهرستان ساوه 5 – شهرستان سلطان آباد 6- شهرستان شهسوار ...كه با توجه به تغييرات ايجاد شده درسالهاي 1317  ،20،23،24،26،29،36،38،39، در محدوده سياسي – اداري استان يكم و با توجه به ماده 13 قانون  وظايف واختيارات استانداران ، نام استانها تغييريافت . و استان يكم به استان گيلان تبديل شد . در تاريخ 7 بهمن 1340 شهرستان اراك ، و 6 مرداد 1348 شهرستان زنجان ازاستان گيلان مجزا گرديد .  (انقلاب اسلامي تا مهر ماه سال 82 )پس ازانقلاب در تاريخ 20 شهريور 1358 نام بندرپهلوي به بندر انزلي تغييريافت و نام روستاي  زيده بالا از توابع بخش مركزي فومن به سردار جنگل تبديل شد كه با توجه به تغييرات سالهاي قبل(58) بالاخره استان گيلان در تاريخ 30/11/63 داراي 11 شهرستان ، 31 شهر، 22 بخش و 56 دهستان گرديد  و پس ازآن  تا سال 1370 درتقسيمات گيلان تغييري حاصل نگرديد .  ليكن درسال 1370 به بعد تقسيمات مزبور تغيير يافت و در آخرين بررسيهاي حاضر تا پايان شهريور 1373 ،استان گيلان داراي 11 شهرستان ، 27 بخش ، 34 شهر ، 95 دهستان و 3043 آبادي بوده است. براساس آخرين تقسيمات كشوري ، كه در مهر ماه سال جاري به دست ما رسيده، استان گيلان داراي 45 شهر، 43 بخش ، 109 دهستان ، 2892 آبادي مي باشد كه 2690 آبادي داراي سكنه و 202 آبادي خالي از سكنه است .  .



کلمات کلیدی :
نویسنده : scna
تاریخ : ۱۳۸٤/۱٢/۱۳
زمان : ۱:٤۸ ‎ب.ظ


 

قالب وبلاگ

هاست لينوكس

مرجع راهنمای وبلاگ نویسان

سفارش طراحی اختصاصی قالب وب سايت و قالب وبلاگ

طراحي وب

شارژ ایرانسل

فال حافظ